สืบตำนานผ้าโบราณของไทย

                                                                           
           ในเมื่อเราพูดถึงกันเรื่องชุดไทย ดังนั้นผ้าที่เราจะพูดถึงก็ควรจะเป็นผ้าไทยด้วยเช่นกัน ซึ่งเราจะขอพาทุกท่านย้อนไปรู้จักกับผ้าโบราณของไทยกันเลยทีเดียว เพราะเราแอบรู้มาว่า “ผ้าโบราณของเราสวยจนเลื่องชื่อ” ถึงขนาดทำเอาฝรั่งร้องว้าว! อะเมซิ่งมากๆ บางคนถึงกับบินข้ามน้ำข้ามทะเลเพื่อมาชมความงามของผ้าไทยก็มีนะคะ ก็ผ้าไทยของเรามีทั้งผ้าทอ พิมพ์ลาย ผ้าปัก  ซึ่งแต่ละชนิดก็มีลวดลายที่สวยงาม แปลกตานี่คะ โดยเฉพาะพวกลายนกยูง ลายดาวกระจาย ผ้าสมปักไหม ผ้าสมปักลาย และอีกมากมายจนบรรยายไม่หมดเลย

             นอกจากนี้ผ้านุ่งผ้าห่มที่นำมาใช้ตกแต่งห่อหุ้มร่างกายของคนในสมัยโบราณยังเป็นเครื่องบอกถึงฐานะของผู้สวมใส่ด้วย ซึ่งผ้าโบราณของไทยเราก็มีอยู่หลายชนิดและมีชื่อเรียกต่างๆ กันออกไปตามวัสดุและลักษณะของผ้า และด้วยความที่ผ้าไทยโบราณมีอยู่ด้วยกันมากมายเราเลยขอยกมาเฉพาะผ้าไทยโบราณที่นิยมใช้กันมากเท่านั้น

             1. กุศราช หรือผ้ากุศะหราด คือผ้าเนื้อหยาบ มีทั้งผ้าสี ผ้าขาว ผ้าลาย มาจากแคว้นคุชราช ประเทศอินเดียใช้ห่อพระคัมภีร์หรือผ้าห่มของสตรี

             2. เกี้ยว ทำเป็นผ้าคาดเอว มีทั้งผ้าลายพิมพ์และผ้าไหม หากทอด้วยขนสัตว์ เรียกว่า “เกี้ยวส่วน”

             3. กุหร่า ผ้าสักหลาดสีเทาเจือแดง บางทีอมเหลือง สมัยรัชกาลที่ 5 นิยมใช้ตัดเสื้อทหารเกณฑ์
                                                                              
                                                                                                     ผ้ากรองทอง

             4. ผ้ากรองทอง เป็นผ้าที่มีลักษณะโปร่ง ถักเป็นตาข่ายเล็กๆ ด้วยเส้นไหมทองหรือแล่ง แล่งทองทั้งผืน บางผืนมีการปักด้วยปีกแมลงทับ สตรีผู้มีบรรดาศักดิ์สมัยก่อนใช้ผ้ากรอง
                 ทองปักปีกแมลงทับนี้ ห่มทับสไบอีกชั้นหนึ่งสำหรับเครื่องแต่งกายเต็มยศ ชายด้านกว้างของผ้าปล่อยเป็นชายครุย บางครั้งใช้เป็นสายสะพายคล้องกับเครื่องแต่งกายก็มี
                 ปัจจุบันยังมีผู้ใช้ผ้ากรองทองในเครื่องแต่งกายสตรี ในชุดไทยพระราชนิยมตามประเพณีไทยด้วย

             5. กุลี คือจำนวนผ้าห่อหนึ่งรวมกัน 20 ผืน ใช้กับผ้าลาย ผ้าพื้น ผ้าขาวม้า และโสร่ง
                                                                             
                                                                                                     ผ้าเขียนทอง

             6. ผ้าเขียนทอง ผ้าพิมพ์อย่างดีเน้นลวดลาย เพิ่มความสวยงามด้วยการเขียนเส้นทองทับลงไปบนขอบลาย ถือว่าเป็นผ้าที่มีคุณค่าพิเศษ ปรากฏชื่อครั้งแรกในสมัยพระบาทสมเด็จ
                 พระพุทธเลิศหล้านภาลัย และว่าใช้ได้เฉพาะพระมหากษัตริย์ลงมาถึงชั้นพระองค์เจ้าโดยกำเนิดเท่านั้น

             7. เข้มขาบ คือผ้าทอให้เห็นลวดลายเป็นริ้วยาว แต่ถ้าพบว่ามีผ้าทอด้วยลักษณะเป็นริ้ว และภายในริ้วสลับอีกทีหนึ่ง ก็เรียกผ้าเข้มขาบไหมหรือมิสรู (ภาษามลายู แปลว่าผ้าซึ่งมี
                  ไหมทองแล่ง) พบว่าผ้าเข้มขาบนี้ใช้ทำเป็นเสื้อสำหรับเครื่องแต่งกายโบราณ ส่วนเข้มขาบไหม ใช้ทำเป็นผ้าคลุมหุ้มห่อสิ่งของ

             8. ตาด คือผ้าทอด้วยทองแล่งกับไหมสี ไม่มีลวดลายเรียกว่า ตาดทอง ถ้าทอเป็นลายดอกสี่เหลี่ยมเรียกว่า ตาดตาตั๊กแตน ยกดอกเป็นคตกริช เรียกว่าตาดคตกริช ถ้าใช้ไหม ทอ
                 กับแล่งเงิน เรียกตาดขาว หากใช้ทองแดงแทนเงินแล่ง เรียกตาดทองแดง หรือตาดเยอรมัน ถ้าทอด้วยเงิน เรียกว่า ตาดเงิน นอกจากนี้ยังมีตาดระกำไหม ซึ่งเป็นผ้าตาดที่มี
                 ไหมมากกว่าทองแล่งหรือเงินแล่ง ไม่มีความแวววาวมากนัก ขอบผ้าทั้งสี่ด้านมียกลายดอกสีกลีบในตัวเรียงกันเป็นลายขนมเปียกปูน แต่ละช่วงลายเน้นระยะด้วยดิ้นเงิน และ
                 เพิ่มความสวยงามด้วยการ นำปีกแมลงทับ ปักเป็นลวดลายต่างๆ
                                                  
                                                                                                          ผ้าปูม

             9. ปูม คือผ้าไหมชนิดหนึ่งมีดอกเป็นตาๆ เนื้อมันเป็นผ้าของชาวเขมร

           10. ผ้าปัก เป็นผ้าที่ทอมีทั้งผ้าฝ้ายและผ้าไหมแล้วนำมาปักเป็นงานฝีมือของผู้หญิงลวดลายที่ใช้ปักมักทำเป็นลายไทย ลายพรรณพฤกษา มีทั้งปักด้วยไหมและดิ้น ชาวไทย แต่
                 ก่อนมักใช้ผ้าปักเป็นผ้าห่ม ผ้าม่านและผ้าปูสำหรับวางสิ่งของ เป็นต้น                    
                                                                      
                                                                                                        ผ้ายกดิ้นทอง

          11. ผ้ายกทอง คือ ผ้าไหมชนิดหนึ่งที่ทอยกเป็นดอกให้เป็นลายเด่นขึ้นกว่าผ้าธรรมดาฝีมือประณีตมาก ได้มากับเครื่องกระบวนมงคลบรรณาการ ใช้เฉพาะกษัตริย์หรือเจ้านายชั้นสูง
                เท่านั้น

          12. เยียรบับ คือผ้าที่มีลักษณะของทองแล่ง หุ้มเส้นไหมทอกับไหม แต่มีเส้นไหมน้อยกว่า หรือเอากาไหล่ทองหุ้มเส้นไหม แล้วทอกับไหมเป็นลายต่างๆ เป็นผ้าที่สั่งเข้ามาจาก
                 อินเดีย หรือเปอร์เซีย นิยมใช้กันมาตั้งแต่ครั้งกรุงสรีอยุธยามาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์  ใช้เป็นเครื่องนุ่งห่ม ทั้งเป็นเสื้อและผ้านุ่งของผู้หญิง ผู้ชาย นอกจากนั้นยังใช้เป็นผ้าคลุม
                 หุ้มห่อสิ่งของด้วย ปัจจุบันยังมีการใช้ผ้าเยียรบับทำเป็นผ้านุ่งสำหรับเครื่องแต่งกายละครรำของไทย และในการแต่งกายชุดพระราชนิยมตามประเพณีไทย

          13. ลายอย่าง คือผ้าลายที่ส่งไปทำตัวอย่างให้นำมาขาย เป็นผ้าลายอย่างดี นิยมใช้มากในสมัยอยุธยา

          14. ผ้าโหมด คือผ้าชนิดหนึ่งซึ่งทอด้วยกระดาษเงิน กระดาษทอง แล่งปนกับไหม

          15. ผ้าสมปัก คือผ้าที่ทอด้วยไหม เพราะกลางผืนผ้ามีสีและลวดลายต่างๆ มีขนาดกว้างยาวกว่าผ้านุ่งธรรมดา เพราะใช้เป็นผ้านุ่งแบบโจงกระเบน นิยมนุ่งกันมาตั้งแต่ครั้งกรุง
                 ศรีอยุธยา ผ้าชนิดนี้อาจเรียกชื่ออื่นได้ เช่น ผ้าสมปัก ผ้าสองปัก สมัยก่อนพระเจ้าแผ่นดินจะพระราชทานผ้าประเภทนี้เป็นเครื่องยศขุนนาง หรือผู้ที่รับราชการมีบรรดาศักดิ์ต่างๆ
                 ใช้นุ่งตามยศ ตามเหล่า เหมือนอย่างกับเครื่องแบบสมัยนี้ ผ้าสมปักมีหลายแบบ ถ้าใครได้รับพระราชทานแบบไหนก็สามารถสั่งช่างให้ทำผ้าแบบนี้ไว้สับเปลี่ยนผ้าแสดงเครื่อง
                 ยศนี้ มีผ้าประเภท สมปักปูน สมปักกรวยเชิง สมปักริ้ว สมปักลาย และสมปักล่องจวน

          16. สุจหนี่ คือผ้าตาดทองที่นำไปปักเป็นลวดลายด้วยทองแล่ง โดยปักขวางไปมาจึงมีชื่อเรียกว่า สุจหนี่หักทองขวาง เป็นผ้าปักที่มีลวดลายงดงามยิ่งนัก พบว่า มีการใช้ผ้าปูอาสนะ
                ผ้าคลุมที่นอน ผ้าม่านในเรือของเจ้านายสมัยก่อน และการปักแบบหักทองขวางนิยมปักเครื่องสูงด้วย เช่น ปักเป็นลายที่ฉัตร เป็นต้น

          17. อัตลัต แปลว่า แพรต่วน เป็นผ้าที่ทอให้เห็นลวดลายน้อย เห็นพื้นผ้ามากกว่า พบว่าผ้าอัตลัตนี้ใช้ทำเครื่องแต่งกายในราชสำนัก ทำเป็นเสื้อของผู้หญิง ผู้ชาย และทำเป็นผ้าคลุม
                 สิ่งของก็มี